افعال وجهی چه هستند؟
افعال وجهی (Modalverben) شش فعل هستند که «توانایی، اجبار، اجازه، خواست» و مانند این‌ها را بیان می‌کنند. معمولاً همراه یک فعل دیگر به شکل مصدر (Infinitiv) می‌آیند. جدول زیر معنی هر فعل و شکل آن را در زمان حال و گذشته (برای ich) نشان می‌دهد.
| Infinitivمصدر | Präsens (ich)حال | Präteritum (ich)گذشته | معنی |
|---|---|---|---|
| können | ich kann | ich konnte | توانستن، امکان داشتن |
| müssen | ich muss | ich musste | مجبور بودن، باید (اجبار) |
| sollen | ich soll | ich sollte | باید (به‌خواست یا دستور دیگران) |
| dürfen | ich darf | ich durfte | اجازه داشتن |
| mögen | ich mag | ich mochte | دوست داشتن |
| wollen | ich will | ich wollte | خواستن |
Franz konnte nicht spielen.
فرانتس نتوانست بازی کند.
Ich musste früh aufstehen.
من مجبور بودم زود بلند شوم.
Franz sollte im Bett bleiben.
فرانتس باید در رختخواب می‌ماند (دیگران گفته بودند).
Otto durfte nicht mitspielen.
اتو اجازه نداشت بازی کند.
Als Kind mochte ich keinen Fisch.
در کودکی ماهی دوست نداشتم. (اینجا مصدر ندارد)
Wir wollten ins Kino gehen.
ما می‌خواستیم به سینما برویم.
افعال وجهی در گذشته Präteritum
فرانتس مریض بود.
او نتوانست فوتبال بازی کند.
فعل وجهی konnte در جایگاه دوم جمله است و فعل اصلی به‌صورت مصدر (spielen) به آخر جمله می‌رود.
صرف Formen
| ضمیر | könnenتوانستن | müssenمجبور بودن | sollenباید (به‌خواست دیگران) | dürfenاجازه داشتن | mögenدوست داشتن | wollenخواستن |
|---|---|---|---|---|---|---|
| ich | konnte | musste | sollte | durfte | mochte | wollte |
| du | konntest | musstest | solltest | durftest | mochtest | wolltest |
| er/es/sie | konnte | musste | sollte | durfte | mochte | wollte |
| wir | konnten | mussten | sollten | durften | mochten | wollten |
| ihr | konntet | musstet | solltet | durftet | mochtet | wolltet |
| sie/Sie | konnten | mussten | sollten | durften | mochten | wollten |
دو ردیف ich و er/es/sie (رنگ روشن) در Präteritum همیشه یکسان هستند. پایانهٔ هر ضمیر را در جدول بعد ببینید.
چطور ساخته می‌شود؟
فرمول: ساقه (معمولاً بدون Umlaut) + -te + پایانهٔ شخص
پایانه‌های شخص برای همهٔ افعال وجهی یکسان است (مثال با können):
| ضمیر | پایانه | مثال |
|---|---|---|
| ich | -te | konnte |
| du | -test | konntest |
| er / es / sie | -te | konnte |
| wir | -ten | konnten |
| ihr | -tet | konntet |
| sie / Sie | -ten | konnten |
این پایانه‌ها همان پایانه‌های Präteritum افعال باقاعده هستند (machen → machte, machtest, machte …). تفاوت فقط در این است که ساقهٔ افعال وجهی گاهی Umlaut را از دست می‌دهد.
نکته‌ها Hinweise
۱. برای گفتن رویدادهای گذشته، ما در افعال وجهی معمولاً Präteritum را ترجیح می‌دهیم، نه Perfekt.
Franz konnte gestern nicht spielen.
فرانتس دیروز نتوانست بازی کند. (رایج)
۲. افعال وجهی بیشتر اوقات با یک مصدر (Infinitiv) می‌آیند. مصدر در اینجا بدون zu است.
Franz konnte heute nicht Fußball spielen.
فرانتس امروز نتوانست فوتبال بازی کند.
ساختار جمله Satzbau
جملهٔ خبری و سؤال با کلمهٔ پرسشی
در جملهٔ خبری و در سؤال با کلمهٔ پرسشی (warum, wann, wo, wie و …)، فعل وجهی در جایگاه دوم است و مصدر در پایان جمله (Satzende) می‌آید.
| I. | II. | III. | Satzendeانتهای جمله | |
|---|---|---|---|---|
| جملهٔ خبری | Franz | konnte | heute nicht Fußball | spielen. |
| سؤال با کلمهٔ پرسشی | Warum | konnte | Franz nicht Fußball | spielen? |
Franz konnte heute nicht Fußball spielen.
فرانتس امروز نتوانست فوتبال بازی کند.
Warum konnte Franz nicht Fußball spielen?
چرا فرانتس نتوانست فوتبال بازی کند؟
سؤال بدون کلمهٔ پرسشی (بله / خیر)
در سؤالی که پاسخش «بله» یا «خیر» است، فعل وجهی در جایگاه اول می‌آید و مصدر باز هم در پایان جمله است.
| I. | II. | III. | Satzendeانتهای جمله | |
|---|---|---|---|---|
| سؤال بله / خیر | Durfte | Otto | beim letzten Spiel nicht | mitspielen? |
Durfte Otto beim letzten Spiel nicht mitspielen?
آیا اتو در بازی آخر اجازه نداشت بازی کند؟
فعل وجهی و مصدر مثل یک «قاب» (Satzklammer) هستند: فعل وجهی اول و مصدر آخر می‌آید و بقیهٔ اجزای جمله بین آن‌ها قرار می‌گیرند. اگر مصدر پیشوند جداشدنی داشته باشد (مثل mitspielen)، پیشوند جدا نمی‌شود و مصدر یک‌تکه در آخر جمله می‌ماند.
Gestern konnte Franz nicht spielen.
اگر قید زمان اول جمله بیاید، فاعل بعد از فعل وجهی می‌آید ولی فعل وجهی همچنان در جایگاه دوم می‌ماند.
دیدگاه‌ها دربارهٔ این درس
ورود به حساب کاربری