پیش از شروع: شکل‌های زمان گذشته Vergangenheitsformen
دیروز به برلین رفتیم. آنجا رقصیدیم. (Perfekt)
دیروز به برلین رفتیم. آنجا رقصیدیم. (همین معنی، با Präteritum)
Perfekt یا Präteritum؟ کدام زمان را به کار ببریم؟
| زمان | مثال | کاربرد |
|---|---|---|
| Perfekt | Wir sind nach Berlin gefahren. Wir haben getanzt. |
در گفتگو، گزارش‌های شفاهی و متن‌های شخصی. Das Perfekt verwenden wir meist im Gespräch, in mündlichen Berichten oder in persönlichen Texten. |
| Präteritum | Wir fuhren nach Berlin. Wir tanzten. |
در داستان‌ها و گزارش‌های نوشتاری. برای فعل‌های وجهی و haben, sein, werden حتی در گفتار هم معمولاً همین زمان را می‌آوریم. Das Präteritum verwenden wir vor allem in schriftlichen Erzählungen, oder bei den Modalverben und den Verben haben, sein und werden. |
A Perfekt با فعل کمکی haben: فعل‌های باقاعده Regelmäßige Verben
مردم روز یکشنبه چه کار کردند؟ Was haben die Leute am Sonntag gemacht?
صرف فعل Formen
| ضمیر | hören | warten (ختم به t/d) | studieren (ختم به ieren) |
|---|---|---|---|
| ich | habe gehört | habe gewartet | habe studiert |
| du | hast gehört | hast gewartet | hast studiert |
| er / sie / es | hat gehört | hat gewartet | hat studiert |
| wir | haben gehört | haben gewartet | haben studiert |
| ihr | habt gehört | habt gewartet | habt studiert |
| sie / Sie | haben gehört | haben gewartet | haben studiert |
نکته‌ها (Hinweise):
- بیشتر فعل‌ها Perfekt را با فعل کمکی haben و Partizip II می‌سازند. (Perfekt با sein در درس بعد.)
- فعل‌های باقاعده، Partizip II را این‌گونه می‌سازند: ge- + ریشه + -(e)t؛ مانند gehört و gewartet.
- فعل‌های ختم‌شده به -ieren پیشوند ge- نمی‌گیرند: ریشه + t؛ مانند studiert.
B فعل‌های بی‌قاعده Unregelmäßige Verben
مردم روز یکشنبه چه کار کردند؟ Was haben die Leute am Sonntag gemacht?
صرف فعل Formen
| ضمیر | lesen | trinken | schreiben | schneiden | helfen |
|---|---|---|---|---|---|
| ich | habe gelesen | habe getrunken | habe geschrieben | habe geschnitten | habe geholfen |
| du | hast gelesen | hast getrunken | hast geschrieben | hast geschnitten | hast geholfen |
| er / sie / es | hat gelesen | hat getrunken | hat geschrieben | hat geschnitten | hat geholfen |
| wir | haben gelesen | haben getrunken | haben geschrieben | haben geschnitten | haben geholfen |
| ihr | habt gelesen | habt getrunken | habt geschrieben | habt geschnitten | habt geholfen |
| sie / Sie | haben gelesen | haben getrunken | haben geschrieben | haben geschnitten | haben geholfen |
نکته (Hinweis): فعل‌های بی‌قاعده، Partizip II را با ge- + ریشه + -en می‌سازند. اغلب مصوت ریشه تغییر می‌کند (schreiben → geschrieben)؛ گاهی صامت هم تغییر می‌کند (schneiden → geschnitten).
C ساختار جمله Satzbau
در جملهٔ خبری و در جملهٔ پرسشی با کلمهٔ پرسشی، فعل کمکی haben در جایگاه ۲ می‌آید و Partizip در پایان جمله قرار می‌گیرد.
| I. | II. | III. | Satzende |
|---|---|---|---|
| Oma | hat | ein Glas Wein | getrunken. |
| Was | hat | Oma | getrunken? |
در جملهٔ پرسشی بدون کلمهٔ پرسشی (بله/خیر)، فعل کمکی در جایگاه ۱ می‌آید و Partizip باز هم در پایان جمله است.
| I. | II. | III. | Satzende |
|---|---|---|---|
| Hat | Oma | ein Glas Wein | getrunken? |
D توضیح کامل: Perfekt با haben
Perfekt چیست و کجا به کار می‌رود؟
Perfekt رایج‌ترین زمان گذشته در آلمانیِ گفتاری است. وقتی می‌خواهیم دربارهٔ کاری که در گذشته انجام شده صحبت کنیم (با دوست، همکار یا خانواده، یا در پیام و نامهٔ شخصی) معمولاً از Perfekt استفاده می‌کنیم. معادل فارسی آن ماضی ساده یا ماضی نقلی است.
| Georg hat Musik gehört. | گئورگ موسیقی گوش داد (گوش کرده است). |
| Ich habe gestern lange gearbeitet. | من دیروز مدت زیادی کار کردم. |
| Hast du schon gegessen? | آیا (تا حالا) غذا خورده‌ای؟ |
در نوشتار رسمی و داستان‌ها بیشتر Präteritum می‌آید، اما در مکالمهٔ روزمره تقریباً همیشه Perfekt می‌شنوید. استثنا: sein، haben، werden و فعل‌های وجهی (مثل können و müssen) که در گفتار هم معمولاً Präteritum هستند (ich war، ich hatte، ich konnte).
فرمول ساخت Perfekt
Perfekt از دو بخش ساخته می‌شود: یک فعل کمکی (Hilfsverb) که صرف می‌شود و یک اسم مفعول (Partizip II) که تغییر نمی‌کند. در این درس فعل کمکی haben است.
- فعل کمکی haben مثل زمان حال صرف می‌شود: ich habe, du hast, er/sie/es hat, wir haben, ihr habt, sie/Sie haben.
- فقط فعل کمکی صرف می‌شود؛ Partizip II همیشه یک شکل است: ich habe gehört، wir haben gehört.
- بیشتر فعل‌های آلمانی با haben ساخته می‌شوند: فعل‌هایی که مفعول می‌گیرند (lesen, trinken, schreiben) و فعل‌های باقاعده‌ای مثل hören, arbeiten, warten.
- فعل‌های حرکت از جایی به جای دیگر و فعل‌های تغییر حالت (fahren, gehen, kommen) و همچنین sein, bleiben, werden با sein می‌آیند. این‌ها موضوع درس «Perfekt با sein» هستند (مثل Wir sind nach Berlin gefahren در ابتدای همین درس).
ساخت Partizip II
شکل Partizip II به نوع فعل بستگی دارد. اول ریشه (Verbstamm) را پیدا کنید: پسوند -en یا -n را از مصدر حذف کنید؛ مثلاً از hören می‌شود hör.
فعل‌های باقاعده
| Infinitiv (مصدر) | Stamm (ریشه) | Partizip II | معنی |
|---|---|---|---|
| hören | hör | gehört | شنیدن، گوش دادن |
| machen | mach | gemacht | انجام دادن، ساختن |
| lernen | lern | gelernt | یاد گرفتن |
| spielen | spiel | gespielt | بازی کردن، نواختن |
| kaufen | kauf | gekauft | خریدن |
| wohnen | wohn | gewohnt | زندگی کردن، ساکن بودن |
| kochen | koch | gekocht | پختن، آشپزی کردن |
وقتی ریشه به t یا d ختم شود
اگر ریشهٔ فعل به t یا d ختم شود، یا به ترکیب‌هایی مثل -ffn، -gn، -chn برسد، برای ممکن شدن تلفظ یک e اضافه می‌کنیم: ge + ریشه + et.
| Infinitiv (مصدر) | Stamm (ریشه) | Partizip II | معنی |
|---|---|---|---|
| warten | wart | gewartet | منتظر ماندن |
| arbeiten | arbeit | gearbeitet | کار کردن |
| baden | bad | gebadet | حمام کردن، آب‌تنی کردن |
| öffnen | öffn | geöffnet | باز کردن |
| regnen | regn | geregnet | باران آمدن |
| antworten | antwort | geantwortet | جواب دادن |
فعل‌های ختم‌شده به -ieren
فعل‌هایی که به -ieren ختم می‌شوند پیشوند ge- نمی‌گیرند. فقط t به ریشه اضافه می‌شود: ریشه + t.
| Infinitiv (مصدر) | Partizip II | معنی |
|---|---|---|
| studieren | studiert | درس خواندن، تحصیل کردن |
| fotografieren | fotografiert | عکس گرفتن، عکاسی کردن |
| telefonieren | telefoniert | تلفنی صحبت کردن |
| probieren | probiert | امتحان کردن، چشیدن |
| reparieren | repariert | تعمیر کردن |
| kontrollieren | kontrolliert | کنترل کردن |
فعل‌های بی‌قاعده
شکل Partizip II در فعل‌های بی‌قاعده قابل حدس زدن نیست و باید همراه با خود فعل حفظ شود. اغلب مصوت ریشه عوض می‌شود (trinken → getrunken)، گاهی صامت هم تغییر می‌کند (schneiden → geschnitten) و گاهی ریشه تقریباً ثابت می‌ماند (lesen → gelesen).
| Infinitiv (مصدر) | Partizip II | معنی |
|---|---|---|
| lesen | gelesen | خواندن |
| trinken | getrunken | نوشیدن |
| schreiben | geschrieben | نوشتن |
| schneiden | geschnitten | بریدن |
| helfen | geholfen | کمک کردن |
| sehen | gesehen | دیدن |
| essen | gegessen | خوردن |
| nehmen | genommen | گرفتن، برداشتن |
| geben | gegeben | دادن |
| finden | gefunden | پیدا کردن |
| sprechen | gesprochen | صحبت کردن |
| schlafen | geschlafen | خوابیدن |
نکته‌های تکمیلی (برای مطالعهٔ بیشتر)
فعل‌های مختلط (gemischte Verben): ریشهٔ این فعل‌ها مثل فعل‌های بی‌قاعده تغییر می‌کند، ولی پایانه‌شان مثل فعل‌های باقاعده t است: ge + ریشهٔ تغییریافته + t.
| Infinitiv (مصدر) | Partizip II | معنی |
|---|---|---|
| bringen | gebracht | آوردن |
| denken | gedacht | فکر کردن |
| kennen | gekannt | شناختن |
| wissen | gewusst | دانستن |
| nennen | genannt | نامیدن |
فعل‌های با پیشوند جداشدنی (trennbare Verben): پیشوند اول می‌ماند و ge بین پیشوند و ریشه قرار می‌گیرد. (نمونهٔ فعل‌های جداشدنی که با sein می‌آیند: aufstehen → ist aufgestanden.)
| Infinitiv (مصدر) | Partizip II | معنی |
|---|---|---|
| einkaufen | eingekauft | خرید کردن |
| anrufen | angerufen | تلفن زدن |
| abholen | abgeholt | دنبال کسی رفتن، تحویل گرفتن |
| aufräumen | aufgeräumt | مرتب کردن |
| mitbringen | mitgebracht | با خود آوردن |
فعل‌های با پیشوند جدانشدنی: فعل‌هایی که با be-, ver-, er-, ent-, zer-, emp-, miss- شروع می‌شوند پیشوند ge- نمی‌گیرند.
| Infinitiv (مصدر) | Partizip II | معنی |
|---|---|---|
| besuchen | besucht | دیدن کردن، بازدید کردن |
| verkaufen | verkauft | فروختن |
| erzählen | erzählt | تعریف کردن، روایت کردن |
| verstehen | verstanden | فهمیدن |
| vergessen | vergessen | فراموش کردن |
| bekommen | bekommen | دریافت کردن |
جای فعل‌ها در جمله Satzbau
در Perfekt فعل کمکی و Partizip II در دو نقطهٔ متفاوت جمله قرار می‌گیرند و بقیهٔ اجزا بین آن‌ها می‌آیند. به همین دلیل به آن «چارچوب جمله» (Satzklammer) هم می‌گویند.
- جملهٔ خبری: فعل کمکی همیشه در جایگاه ۲ است. جایگاه ۱ را می‌توان با فاعل یا هر عنصر دیگری (مثل زمان) پر کرد؛ در این حالت فاعل بعد از فعل می‌آید.
- پرسش با کلمهٔ پرسشی: کلمهٔ پرسشی جایگاه ۱ و فعل کمکی جایگاه ۲ را می‌گیرد.
- پرسش بله/خیر: فعل کمکی در جایگاه ۱ است.
- Partizip II در هر سه حالت در آخر جمله است.
| Satztyp نوع جمله | I. | II. | III. | Satzende |
|---|---|---|---|---|
| Aussagesatz جملهٔ خبری | Georg | hat | am Sonntag Musik | gehört. |
| Aussagesatz جملهٔ خبری | Am Sonntag | hat | Georg Musik | gehört. |
| W-Frage پرسش با کلمهٔ پرسشی | Was | hat | Oma | getrunken? |
| Ja/Nein-Frage پرسش بله/خیر | Hat | Oma | ein Glas Wein | getrunken? |
| Hat Oma ein Glas Wein getrunken? – Ja, sie hat ein Glas Wein getrunken. | مادربزرگ یک لیوان شراب نوشید؟ – بله، یک لیوان شراب نوشید. |
| Wann hat Susanne auf ihren Freund gewartet? | سوزانه چه موقع منتظر دوست‌پسرش ماند؟ |
| Ich habe das Buch nicht gelesen. | من آن کتاب را نخوانده‌ام. |
در جملهٔ منفی، nicht معمولاً درست پیش از Partizip II می‌آید (Ich habe das Buch nicht gelesen). اگر بخواهیم یک اسم را منفی کنیم از kein استفاده می‌کنیم (Ich habe keinen Wein getrunken).
خطاهای رایج
| نادرست | درست | توضیح |
|---|---|---|
| ✗ Ich habe hört. | ✓ Ich habe gehört. | پیشوند ge- فراموش شده است. |
| ✗ Oma hat getrunken ein Glas Wein. | ✓ Oma hat ein Glas Wein getrunken. | Partizip II باید در پایان جمله بیاید. |
| ✗ Er hat gestudiert. | ✓ Er hat studiert. | فعل‌های ختم‌شده به -ieren پیشوند ge- نمی‌گیرند. |
| ✗ Ich habe getrinkt. | ✓ Ich habe getrunken. | trinken بی‌قاعده است؛ Partizip II را باید حفظ کرد. |
| ✗ Ich habe gearbeit. | ✓ Ich habe gearbeitet. | ریشه به t ختم می‌شود، پس پیش از t حرف e اضافه می‌شود. |
| ✗ Georg Musik hat gehört. | ✓ Georg hat Musik gehört. | فعل کمکی همیشه در جایگاه ۲ جمله است. |
تمرین
جمله‌ها را در Perfekt کامل کنید. برای دیدن پاسخ روی «نمایش پاسخ» بزنید.
-
Georg Musik .(hören)
نمایش پاسخ
Georg hat Musik gehört. -
Susanne auf ihren Freund .(warten)
نمایش پاسخ
Susanne hat auf ihren Freund gewartet. -
Herr Roth .(fotografieren)
نمایش پاسخ
Herr Roth hat fotografiert. -
Max ein Gedicht .(schreiben)
نمایش پاسخ
Max hat ein Gedicht geschrieben. -
du schon ?(essen)
نمایش پاسخ
Hast du schon gegessen? -
Wir gestern im Supermarkt .(einkaufen)
نمایش پاسخ
Wir haben gestern im Supermarkt eingekauft.
خلاصهٔ درس
| نوع فعل | الگو | مثال |
|---|---|---|
| باقاعده | ge + Stamm + t | machen → gemacht |
| باقاعده با ریشهٔ t/d و ffn/gn/chn | ge + Stamm + et | arbeiten → gearbeitet |
| ختم‌شده به ieren | Stamm + t | studieren → studiert |
| پیشوند جدانشدنی (be-, ver-, er-...) | بدون ge- | besuchen → besucht |
| پیشوند جداشدنی | Präfix + ge + Stamm + t/en | einkaufen → eingekauft |
| بی‌قاعده | ge + Stamm (oft anders) + en | trinken → getrunken |
| مختلط | ge + geänderter Stamm + t | bringen → gebracht |
- ساختار: فاعل + haben + … + Partizip II.
- فقط haben صرف می‌شود؛ Partizip II ثابت است.
- جایگاه: فعل کمکی در جایگاه ۲ (در پرسش بله/خیر جایگاه ۱) و Partizip II در پایان جمله.
- فعل‌های حرکت و تغییر حالت با sein می‌آیند (درس بعد).
دیدگاه‌ها دربارهٔ این درس
ورود به حساب کاربری