■Vergangenheitsformenشکل‌های زمان گذشته

▶Perfekt oder Präteritum?کدام زمان را به کار ببریم؟

Perfekt	Wir sind nach Berlin gefahren. Wir haben getanzt.	Das Perfekt verwenden wir meist im Gespräch, in mündlichen Berichten oder in persönlichen Texten.Perfekt را بیشتر در گفتگو، گزارش‌های شفاهی و متن‌های شخصی به کار می‌بریم.
Präteritum	Wir fuhren nach Berlin. Wir tanzten.	Das Präteritum verwenden wir vor allem in schriftlichen Erzählungen, oder bei den Modalverben und den Verben haben, sein und werden.Präteritum را بیشتر در داستان‌ها و گزارش‌های نوشتاری به کار می‌بریم. برای فعل‌های وجهی و فعل‌های haben، sein و werden، حتی در گفتار هم معمولاً همین زمان را می‌آوریم.

■Perfekt mit habenPerfekt با فعل کمکی haben

Was haben die Leute am Sonntag gemacht?مردم روز یکشنبه چه کار کردند؟

▶Formenصرف فعل

	hören		Verben auf -t/-d فعل‌های ختم‌شده به t/d		Verben auf -ieren فعل‌های ختم‌شده به ieren
			warten		studieren
ich	habe	gehört	habe	gewartet	habe	studiert
du	hast		hast		hast
er/sie/es	hat		hat		hat
wir	haben		haben		haben
ihr	habt		habt		habt
sie/Sie	haben		haben		haben

Was haben die Leute am Sonntag gemacht?مردم روز یکشنبه چه کار کردند؟

▶Formenصرف فعل

	lesen		trinken		schreiben		schneiden		helfen
ich	habe	gelesen	habe	getrunken	habe	geschrieben	habe	geschnitten	habe	geholfen
du	hast		hast		hast		hast		hast
er/sie/es	hat		hat		hat		hat		hat
wir	haben		haben		haben		haben		haben
ihr	habt		habt		habt		habt		habt
sie/Sie	haben		haben		haben		haben		haben

■Satzbauساختار جمله

Im Aussagesatz und im Fragesatz mit Fragewort steht das Hilfsverb haben an 2. Stelle, das Partizip steht am Satzende.در جمله‌ی خبری و در جمله‌ی پرسشی با کلمه‌ی پرسشی، فعل کمکی haben در جایگاه دوم می‌آید و Partizip در پایان جمله قرار می‌گیرد.

I.	II.	III.	Satzende پایان جمله
Oma	hat	ein Glas Wein	getrunken.
Was	hat	Oma	getrunken?

Im Fragesatz ohne Fragewort steht das Hilfsverb an 1. Stelle, das Partizip steht am Satzende.در جمله‌ی پرسشی بدون کلمه‌ی پرسشی (بله/خیر)، فعل کمکی در جایگاه اول می‌آید و Partizip در پایان جمله قرار می‌گیرد.

I.	II.	III.	Satzende پایان جمله
Hat	Oma	ein Glas Wein	getrunken?

■Perfekt چیست و کجا به کار می‌رود؟

Perfekt رایج‌ترین زمان گذشته در آلمانیِ گفتاری است. وقتی می‌خواهیم درباره‌ی کاری که در گذشته انجام شده صحبت کنیم، مثلاً با دوست، همکار یا خانواده، یا در پیام و نامه‌ی شخصی، معمولاً Perfekt به کار می‌بریم. معادل فارسی آن ماضی ساده یا ماضی نقلی است.

Georg hat Musik gehört.	گئورگ موسیقی گوش داد (گوش کرده است).
Ich habe gestern lange gearbeitet.	من دیروز مدت زیادی کار کردم.
Hast du schon gegessen?	آیا (تا حالا) غذا خورده‌ای؟

در نوشتار رسمی و داستان‌ها بیشتر از Präteritum استفاده می‌شود، اما در مکالمه‌ی روزمره تقریباً همیشه Perfekt می‌شنوید. استثنا: فعل‌های sein، haben، werden و فعل‌های وجهی (مثل können و müssen) که در گفتار هم معمولاً به شکل Präteritum می‌آیند (ich war، ich hatte، ich konnte).

■فرمول ساخت Perfekt

Perfekt از دو بخش ساخته می‌شود: یک فعل کمکی (Hilfsverb) که صرف می‌شود و یک اسم مفعول (Partizip II) که تغییر نمی‌کند. در این درس فعل کمکی haben است.

• فعل کمکی haben مثل زمان حال (Präsens) صرف می‌شود: ich habe, du hast, er/sie/es hat, wir haben, ihr habt, sie/Sie haben.
• فقط فعل کمکی صرف می‌شود؛ Partizip II همیشه به یک شکل می‌ماند. مثلاً: ich habe gehört، wir haben gehört.
• بیشتر فعل‌های آلمانی با haben ساخته می‌شوند: فعل‌هایی که مفعول می‌گیرند (lesen, trinken, schreiben) و فعل‌های باقاعده‌ای مثل hören, arbeiten, warten.
• فعل‌های حرکت از جایی به جای دیگر و فعل‌های تغییر حالت (مثل fahren, gehen, kommen) و همچنین sein, bleiben, werden با sein می‌آیند. این‌ها موضوع درس «Perfekt با sein» هستند (مثل Wir sind nach Berlin gefahren در ابتدای همین درس).

■ساخت Partizip II

شکل Partizip II به نوع فعل بستگی دارد. اول ریشه‌ی فعل (Verbstamm) را پیدا کنید: پسوند en یا n را از مصدر (Infinitiv) حذف کنید؛ مثلاً از hören می‌شود hör.

◀فعل‌های باقاعده

Infinitiv مصدر	Stamm ریشه	Partizip II اسم مفعول	معنی
hören	hör	gehört	شنیدن، گوش دادن
machen	mach	gemacht	انجام دادن، ساختن
lernen	lern	gelernt	یاد گرفتن
spielen	spiel	gespielt	بازی کردن، نواختن
kaufen	kauf	gekauft	خریدن
wohnen	wohn	gewohnt	زندگی کردن، ساکن بودن
kochen	koch	gekocht	پختن، آشپزی کردن

Infinitiv مصدر	Stamm ریشه	Partizip II اسم مفعول	معنی
warten	wart	gewartet	منتظر ماندن
arbeiten	arbeit	gearbeitet	کار کردن
baden	bad	gebadet	حمام کردن، آب‌تنی کردن
öffnen	öffn	geöffnet	باز کردن
regnen	regn	geregnet	باران آمدن
antworten	antwort	geantwortet	جواب دادن

◀فعل‌های ختم‌شده به -ieren

فعل‌هایی که به -ieren ختم می‌شوند پیشوند ge- نمی‌گیرند. فقط t به ریشه اضافه می‌شود: ریشه + t.

Infinitiv مصدر	Partizip II اسم مفعول	معنی
studieren	studiert	درس خواندن، تحصیل کردن
fotografieren	fotografiert	عکس گرفتن، عکاسی کردن
telefonieren	telefoniert	تلفنی صحبت کردن
probieren	probiert	امتحان کردن، چشیدن
reparieren	repariert	تعمیر کردن
kontrollieren	kontrolliert	کنترل کردن

◀فعل‌های بی‌قاعده

شکل Partizip II در فعل‌های بی‌قاعده قابل حدس زدن نیست و باید آن را همراه با خود فعل حفظ کرد. اغلب مصوت ریشه عوض می‌شود (trinken → getrunken)، گاهی صامت هم تغییر می‌کند (schneiden → geschnitten) و گاهی ریشه تقریباً ثابت می‌ماند (lesen → gelesen).

Infinitiv مصدر	Partizip II اسم مفعول	معنی
lesen	gelesen	خواندن
trinken	getrunken	نوشیدن
schreiben	geschrieben	نوشتن
schneiden	geschnitten	بریدن
helfen	geholfen	کمک کردن
sehen	gesehen	دیدن
essen	gegessen	خوردن
nehmen	genommen	گرفتن، برداشتن
geben	gegeben	دادن
finden	gefunden	پیدا کردن
sprechen	gesprochen	صحبت کردن
schlafen	geschlafen	خوابیدن

◀نکته‌های تکمیلی (برای مطالعه‌ی بیشتر)

فعل‌های مختلط (gemischte Verben): ریشه‌ی این فعل‌ها مثل فعل‌های بی‌قاعده تغییر می‌کند، ولی پایانه‌شان مثل فعل‌های باقاعده t است: ge + ریشه‌ی تغییریافته + t.

Infinitiv مصدر	Partizip II اسم مفعول	معنی
bringen	gebracht	آوردن
denken	gedacht	فکر کردن
kennen	gekannt	شناختن
wissen	gewusst	دانستن
nennen	genannt	نامیدن

فعل‌های با پیشوند جداشدنی (trennbare Verben): پیشوند اول می‌ماند و ge بین پیشوند و ریشه قرار می‌گیرد. (نمونه‌ی فعل‌های جداشدنی که با sein می‌آیند: aufstehen → ist aufgestanden.)

Infinitiv مصدر	Partizip II اسم مفعول	معنی
einkaufen	eingekauft	خرید کردن
anrufen	angerufen	تلفن زدن
abholen	abgeholt	دنبال کسی رفتن، تحویل گرفتن
aufräumen	aufgeräumt	مرتب کردن
mitbringen	mitgebracht	با خود آوردن

فعل‌های با پیشوند جدانشدنی: فعل‌هایی که با پیشوندهای be-, ver-, er-, ent-, zer-, emp-, miss- شروع می‌شوند پیشوند ge- نمی‌گیرند.

Infinitiv مصدر	Partizip II اسم مفعول	معنی
besuchen	besucht	دیدن کردن، بازدید کردن
verkaufen	verkauft	فروختن
erzählen	erzählt	تعریف کردن، روایت کردن
verstehen	verstanden	فهمیدن
vergessen	vergessen	فراموش کردن
bekommen	bekommen	دریافت کردن

■جای فعل‌ها در جمله (Satzbau)

در Perfekt، فعل کمکی و Partizip II در دو نقطه‌ی متفاوت جمله قرار می‌گیرند و بقیه‌ی اجزا بین آن‌ها می‌آیند. به همین دلیل به آن «چارچوب جمله» (Satzklammer) هم می‌گویند.

• جمله‌ی خبری: فعل کمکی همیشه در جایگاه دوم است. جایگاه اول را می‌توان با فاعل یا با هر عنصر دیگری (مثل زمان) پر کرد؛ در این حالت فاعل بعد از فعل می‌آید.
• پرسش با کلمه‌ی پرسشی: کلمه‌ی پرسشی جایگاه اول را می‌گیرد و فعل کمکی جایگاه دوم را.
• پرسش بله/خیر: فعل کمکی در جایگاه اول می‌آید.
• Partizip II در هر سه حالت آخر جمله است.

Satztyp نوع جمله	I.	II.	III.	Satzende پایان جمله
Aussagesatzجمله‌ی خبری	Georg	hat	am Sonntag Musik	gehört.
Aussagesatzجمله‌ی خبری	Am Sonntag	hat	Georg Musik	gehört.
W-Frageپرسش با کلمه‌ی پرسشی	Was	hat	Oma	getrunken?
Ja/Nein-Frageپرسش بله/خیر	Hat	Oma	ein Glas Wein	getrunken?

Hat Oma ein Glas Wein getrunken? – Ja, sie hat ein Glas Wein getrunken.	مادربزرگ یک لیوان شراب نوشید؟ – بله، یک لیوان شراب نوشید.
Wann hat Susanne auf ihren Freund gewartet?	سوزانه چه موقع منتظر دوست‌پسرش ماند؟
Ich habe das Buch nicht gelesen.	من آن کتاب را نخوانده‌ام.

در جمله‌ی منفی، کلمه‌ی nicht معمولاً درست پیش از Partizip II می‌آید (Ich habe das Buch nicht gelesen). اگر بخواهیم اسمی را منفی کنیم، از kein استفاده می‌کنیم (Ich habe keinen Wein getrunken).

■اشتباه‌های رایج

نادرست	درست	توضیح
✗ Ich habe hört.	✓ Ich habe gehört.	پیشوند ge- فراموش شده است.
✗ Oma hat getrunken ein Glas Wein.	✓ Oma hat ein Glas Wein getrunken.	Partizip II باید در پایان جمله بیاید.
✗ Er hat gestudiert.	✓ Er hat studiert.	فعل‌های ختم‌شده به ieren پیشوند ge- نمی‌گیرند.
✗ Ich habe getrinkt.	✓ Ich habe getrunken.	trinken بی‌قاعده است؛ Partizip II را باید حفظ کرد.
✗ Ich habe gearbeit.	✓ Ich habe gearbeitet.	ریشه به t ختم می‌شود، پس پیش از t حرف e اضافه می‌شود.
✗ Georg Musik hat gehört.	✓ Georg hat Musik gehört.	فعل کمکی همیشه در جایگاه دوم جمله است.

■خلاصه‌ی درس

Verbtyp نوع فعل	Muster الگو	Beispiel مثال
باقاعده	ge + ریشه + t	machen → gemacht
باقاعده با ریشه‌ی t/d و ffn/gn/chn	ge + ریشه + et	arbeiten → gearbeitet
ختم‌شده به ieren	ریشه + t	studieren → studiert
پیشوند جدانشدنی (be-, ver-, er-…)	بدون ge-	besuchen → besucht
پیشوند جداشدنی	پیشوند + ge + ریشه + t/en	einkaufen → eingekauft
بی‌قاعده	ge + ریشه (اغلب تغییر می‌کند) + en	trinken → getrunken
مختلط	ge + ریشه‌ی تغییریافته + t	bringen → gebracht